28.10.2025r.
Temat: Sielanka życia wiejskiego.
Podręcznik s. 79-81
Cele:
1. Definiuję pieśń jako gatunek literacki
2. Wymieniam cechy postawy życiowej afirmowanej przez poetę i powiązane z nią wartości
3. Omawiam elementy utworu nadające mu rytm
4. Wyjaśniam tytuł utworu
5. Wymieniam obrzędy składające się na tradycję zwaną obchodami świętojańskimi
6. Przedstawiam wizję życia wiejskiego ukazaną w pieśni Kochanowskiego
7. Poznaję znaczenie archaizmów występujących w utworze
8. Rozmawiam o wadach i zaletach życia na wsi
1. Aktywne wprowadzenie. (Zanim przeczytasz, s. 79):
a. Zabawa w "jeden za, jeden przeciw" - zapiszcie w zeszycie dwa argumenty: jeden przemawiający za życiem na wsi, drugi zniechęcający do wiejskiego życia.
2. Wyjaśnienie tytułu utworu. (Kilka słów o lekturze, s. 79)
Cykl utworów, wydany wraz ze zbiorem "Pieśni" w 1586 roku, a więc dwa lata po śmierci autora. "Pieśń Panny XII" jest parafrazą utworu Horacego (Epoda II)
3. Rozmowa na temat obrzędów nocy świętojańskiej. (ćw. 9., s. 81)
4. Wzorcowe odczytanie Pieśni świętojańskiej o sobótce (Panna XII).
5. Wyjaśnienie niezrozumiałych wyrazów, objaśnienie treści utworu, przełożenie utworu na język współczesny. (ćw. 2.–5., s. 81):
a. Kontekst - święto:
W Polsce funkcjonuje kilka nazw dla tego święta. Na południu w okolicach Śląska, a także na Słowacji, ta najkrótsza noc w roku nazywana jest Sobótką lub Nocą Sobótkową. Nieco wyżej, na trzymającym się swej niezależności Mazowszu, funkcjonuje nazwa Noc Kupały.
Na Mazurach Sobótka i Noc Kopały zmienia się w Palinockę lub Kupalnockę. Jednak to Noc Kupały jest najbliższa dawnym, słowiańskim obchodom celebrującym nadejście lata i bliskiego okresu żniw.
Noc Kupały, dawne pogańskie święto, przypada z 21 na 22 czerwca w noc letniego przesilenia. W trakcie przygotowania zbierane są zioła i szykowane są rekwizyty (wianki, ognisko). Zioła zatykane są w strzechy, drzwi domów i budynków gospodarczych. W tej fazie uczestnicy przemieszczają się na miejsce obrzędu. W części centralnej symbolicznym początkiem jest rozpalenie ogniska, wokół którego następnie dzieją się różne rytualne wydarzenia: śpiewy, tańce, skoki. W tym czasie kojarzy się pary, szuka kwiatu paproci, puszcza wianki i bierze rytualną kąpiel. Po zakończeniu tych działań następuje wygaszenie ogniska i droga powrotna, tak kończy się ostatnia faza obrzędu sobótkowego.
Ważnym elementem Sobótki był wianek - w kulturze ludowej to symbol dziewictwa. Dziewczęta plotły wianki. Wykorzystywały do tego wszelkie dostępne materiały. Przeważnie były to kwiaty, wstążki i magiczne zioła, wskazane im wcześniej przez stare kobiety. Na koniec we wianek wpinało się świecę lub łuczywo i puszczały go na rzeką czy strumień.
Ważne było by świeca nie zgasła, gdyż mogło to oznaczać staropanieństwo. Także gdy wianek utkwił w zaroślach, utonął lub nie oddalił się od brzegu za daleko oznaczało to, że będzie trzeba jeszcze trochę poczekać na męża.
Nieodłącznym elementem obchodów Sobótki było poszukiwanie kwiatu paproci, który zakwitał tylko w tę jedną, szczególną noc,. Miał ogromną moc oraz przynosił szczęście i bogactwo temu, kto go zerwał. Mógł go jednak znaleźć człowiek sprawiedliwy, bez skazy na sumieniu, który nigdy nikomu nie wyrządził krzywdy .
b. Znaczenie dzieła:
To w zasadzie nie jedna a cykl pieśni wydanych już po śmierci poety, a napisanych w Czarnolesie.
Dwanaście pieśni jest śpiewanych przez odświętnie przybrane dwanaście panien. Zawierają pochwałę spokojnego, wiejskiego życia oraz walorów miłości małżeńskiej i cudownej mocy poezji.
c. Analiza utworu strofa po strofie
d. Do kogo zwraca się podmiot liryczny? Co jest celem wypowiedzi?
Podmiot liryczny zwraca się do do wsi z pytaniem retorycznym.
Wsi spokojna, wsi wesoła,
Który głos twej chwale zdoła?
Kto twe wczasy, kto pożytki
Może wspomnieć za raz wszytki?
Celem wypowiedzi jest podkreślenie, że pożytki płynące z życia na wsi są tak wielkie, że nie da się o nich opowiedzieć.
e. Wymień obowiązki gospodarza i gospodyni. Czemu służy ich praca?
Gospodarz utrzymuje siebie, swoją rodzinę i pracowników z pracy na roli. - orze ziemię, kosi łaki, hoduje zwierzęta, łowi ryby, poluje na zwierzeta. Żona pomaga w utrzymaniu domu, policzy bydło, pomoże spuszczać (wydoić) krowy.
f. Jak mieszkańcy wsi organizują sobie czas po pracy?
Wiele jest na wsi przyjemności - polowania, rybołóstwo, obcowanie z przyrodą, obserwowanie efektów swojej pracy, wspólne zabawy, odpoczynek w gronie rodziny.
6. Rozmowa o wizji życia na wsi ukazanej przez poetę. (ćw. 6., s. 81):
a. Jaki obraz wsi wyłania się z utworu?
"Pieśń świętojańską o sobótce" można nazwać sielanką (idyllą, bukoliką), ponieważ jest to pogodny utwór w wyidealizowany sposób przedstawiający życie na wsi. Jej bohaterowie żyją spokojnie i beztrosko. Zycie na wsi jest uczciwe i godne. Ziemianin żyje zgodnie z przyrodą, plony i hodowla zwierząt wystarczają na utrzymanie rodziny, potrafi korzystać z darów dzikiej natury - łowi ryby, poluje na zwierzęta).
7. Ustalenie cech afirmowanej w utworze postawy życiowej i wskazanie zgodnych z nią wartości. (ćw. 7., s. 81):
a. Zapiszcie w zeszycie pięć wartości, które według Was poeta docenia w swoim utworze.
b. Następnie narysujcie piramidę wartości z pięcioma poziomami - zapiszcie na każdym poziomie jedną z zapisanych przez siebie wartości. Na najwyższym poziomie umieszczamy wartość, którą uważacie za najważniejszą.
8. Omówienie elementów budujących rytm w utworze. (ćw. 8., s. 81)
9. Określenie cech gatunkowych pieśni. (Nowa wiadomość, s. 81):
a. Wypiszcie z utworu środki stylistyczne:
*apostrofa - "Wsi spokojna..."
*pytania retoryczne - "który głos twej chwale zdoła?"
*epitety - "pieśni rozmaite", "gęste więcierze"
*anafora - "Tam już pieśni rozmaite, / Tam będą gadki pokryte, /Tam trefne plęsy z ukłony, / Tam cenar, [tam] i gonion"
*uosobienie - „ziemia hojnie rodziła”, „sady się sprzeciwiały”
*pytanie retoryczne - "Kto twe wczasy, kto pożytki / Może wspomnieć zaraz wszytki?"
*powtórzenia - "Kto twe wczasy, kto pożytki"
*archaizmy - "Wykną przestawać na mal"
10. Podsumowanie rozważań o pieśni:
a. Karta pracy
b. Wklejka
10. Aktywne zakończenie:
a. Sprawdź, ile zapamiętałeś: https://learningapps.org/view15511303
b. wordwall.net/pl/resource/25675433/polski/pieśń-świętojańska-o-sobótce-panna-xii
.jpg)
