28.10.2025r.
Temat: Sielanka życia wiejskiego.
Podręcznik s. 79-81
Cele:
1. Definiuję pieśń jako gatunek literacki
2. Wymieniam cechy postawy życiowej afirmowanej przez poetę i powiązane z nią wartości
3. Omawiam elementy utworu nadające mu rytm
4. Wyjaśniam tytuł utworu
5. Wymieniam obrzędy składające się na tradycję zwaną obchodami świętojańskimi
6. Przedstawiam wizję życia wiejskiego ukazaną w pieśni Kochanowskiego
7. Poznaję znaczenie archaizmów występujących w utworze
8. Rozmawiam o wadach i zaletach życia na wsi
1. Aktywne wprowadzenie. (Zanim przeczytasz, s. 79):
a. Zabawa w "jeden za, jeden przeciw" - zapiszcie w zeszycie dwa argumenty: jeden przemawiający za życiem na wsi, drugi zniechęcający do wiejskiego życia.
2. Wyjaśnienie tytułu utworu. (Kilka słów o lekturze, s. 79)
3. Rozmowa na temat obrzędów nocy świętojańskiej. (ćw. 9., s. 81)
4. Wzorcowe odczytanie Pieśni świętojańskiej o sobótce (Panna XII).
5. Wyjaśnienie niezrozumiałych wyrazów, objaśnienie treści utworu, przełożenie utworu na język współczesny. (ćw. 2.–5., s. 81):
a. Kontekst - święto:
W Polsce funkcjonuje kilka nazw dla tego święta. Na południu w okolicach Śląska, a także na Słowacji, ta najkrótsza noc w roku nazywana jest Sobótką lub Nocą Sobótkową. Nieco wyżej, na trzymającym się swej niezależności Mazowszu, funkcjonuje nazwa Noc Kupały.
Na Mazurach Sobótka i Noc Kopały zmienia się w Palinockę lub Kupalnockę. Jednak to Noc Kupały jest najbliższa dawnym, słowiańskim obchodom celebrującym nadejście lata i bliskiego okresu żniw.
Noc Kupały, dawne pogańskie święto, przypada z 21 na 22 czerwca w noc letniego przesilenia. W trakcie przygotowania zbierane są zioła i szykowane są rekwizyty (wianki, ognisko). Zioła zatykane są w strzechy, drzwi domów i budynków gospodarczych. W tej fazie uczestnicy przemieszczają się na miejsce obrzędu. W części centralnej symbolicznym początkiem jest rozpalenie ogniska, wokół którego następnie dzieją się różne rytualne wydarzenia: śpiewy, tańce, skoki. W tym czasie kojarzy się pary, szuka kwiatu paproci, puszcza wianki i bierze rytualną kąpiel. Po zakończeniu tych działań następuje wygaszenie ogniska i droga powrotna, tak kończy się ostatnia faza obrzędu sobótkowego.
Ważnym elementem Sobótki był wianek - w kulturze ludowej to symbol dziewictwa. Dziewczęta plotły wianki. Wykorzystywały do tego wszelkie dostępne materiały. Przeważnie były to kwiaty, wstążki i magiczne zioła, wskazane im wcześniej przez stare kobiety. Na koniec we wianek wpinało się świecę lub łuczywo i puszczały go na rzeką czy strumień.
Ważne było by świeca nie zgasła, gdyż mogło to oznaczać staropanieństwo. Także gdy wianek utkwił w zaroślach, utonął lub nie oddalił się od brzegu za daleko oznaczało to, że będzie trzeba jeszcze trochę poczekać na męża.
Nieodłącznym elementem obchodów Sobótki było poszukiwanie kwiatu paproci, który zakwitał tylko w tę jedną, szczególną noc,. Miał ogromną moc oraz przynosił szczęście i bogactwo temu, kto go zerwał. Mógł go jednak znaleźć człowiek sprawiedliwy, bez skazy na sumieniu, który nigdy nikomu nie wyrządził krzywdy .
b. Znaczenie dzieła:
To w zasadzie nie jedna a cykl pieśni wydanych już po śmierci poety, a napisanych w Czarnolesie.
c. Analiza utworu strofa po strofie
d. Do kogo zwraca się podmiot liryczny? Co jest celem wypowiedzi?
Podmiot liryczny zwraca się do do wsi z pytaniem retorycznym.
Wsi spokojna, wsi wesoła,
Który głos twej chwale zdoła?
Kto twe wczasy, kto pożytki
Może wspomnieć za raz wszytki?
Celem wypowiedzi jest podkreślenie, że pożytki płynące z życia na wsi są tak wielkie, że nie da się o nich opowiedzieć.
e. Wymień obowiązki gospodarza i gospodyni. Czemu służy ich praca?
Gospodarz utrzymuje siebie, swoją rodzinę i pracowników z pracy na roli. - orze ziemię, kosi łaki, hoduje zwierzęta, łowi ryby, poluje na zwierzeta. Żona pomaga w utrzymaniu domu, policzy bydło, pomoże spuszczać (wydoić) krowy.
f. Jak mieszkańcy wsi organizują sobie czas po pracy?
Wiele jest na wsi przyjemności - polowania, rybołóstwo, obcowanie z przyrodą, obserwowanie efektów swojej pracy, wspólne zabawy, odpoczynek w gronie rodziny.
6. Rozmowa o wizji życia na wsi ukazanej przez poetę. (ćw. 6., s. 81):
a. Jaki obraz wsi wyłania się z utworu?
"Pieśń świętojańską o sobótce" można nazwać sielanką (idyllą, bukoliką), ponieważ jest to pogodny utwór w wyidealizowany sposób przedstawiający życie na wsi. Jej bohaterowie żyją spokojnie i beztrosko. Zycie na wsi jest uczciwe i godne. Ziemianin żyje zgodnie z przyrodą, plony i hodowla zwierząt wystarczają na utrzymanie rodziny, potrafi korzystać z darów dzikiej natury - łowi ryby, poluje na zwierzęta).
7. Ustalenie cech afirmowanej w utworze postawy życiowej i wskazanie zgodnych z nią wartości. (ćw. 7., s. 81):
a. Zapiszcie w zeszycie pięć wartości, które według Was poeta docenia w swoim utworze.
b. Następnie narysujcie piramidę wartości z pięcioma poziomami - zapiszcie na każdym poziomie jedną z zapisanych przez siebie wartości. Na najwyższym poziomie umieszczamy wartość, którą uważacie za najważniejszą.
8. Omówienie elementów budujących rytm w utworze. (ćw. 8., s. 81)
9. Określenie cech gatunkowych pieśni. (Nowa wiadomość, s. 81):
a. Wypiszcie z utworu środki stylistyczne:
10. Podsumowanie rozważań o pieśni:
a. Karta pracy
.jpg)
b. Wklejka
10. Aktywne zakończenie:
a. Sprawdź, ile zapamiętałeś: https://learningapps.org/view15511303
b. wordwall.net/pl/resource/25675433/polski/pieśń-świętojańska-o-sobótce-panna-xii
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz